ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
Στην Κάλυμνο, το ακριτικό αιγαιοπελαγίτικο νησί του νοτιοανατολικού συμπλέγματος της Δωδεκανήσου, γεννήθηκε ο Θεμιστοκλής Καρπάθιος τον Νοέμβριο του 1933. Ο πατέρας του Εμμανουήλ, γιατρός με καταγωγή από την Κάρπαθο, άσκησε για χρόνια την ιατρική στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Πέθανε σε ηλικία 50 ετών το 1941 πριν προλάβει να ζήσει την ένωση της Δωδεκανήσου με την Ελλάδα. Για την πατριωτική του δράση φυλακίσθηκε για 6 μήνες στη Ρόδο. Αλλά και το ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον ήταν ιατρικό. Εγγονός γιατρού, από την πλευρά της μητέρας του. Ανιψιός γιατρού, του Σακελλάριου Ζερβού, βαθειά τιμώμενου από τους Καλύμνιους με προτομή που τοποθέτησαν στο χώρο του τοπικού “Βουβάλειου” Νοσοκομείου, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις υπηρεσίες του. Συγγενής επίσης του επιφανούς Σκεύου Ζερβού, δωρητή του καλλιεπούς αγάλματος του Ιπποκράτη που κοσμεί τον περίβολο της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο κτηριακό συγκρότημα στην περιοχή Γουδή.
Η μητέρα του Καλλιόπη, γυναίκα με ισχυρό χαρακτήρα που φάνηκε ιδιαίτερα μετά τη χηρεία της στα 47 της χρόνια, όταν ήταν υποχρεωμένη να διαφεντέψει την πολυμελή οικογένεια που αριθμούσε 7 παιδιά. Από αυτά δύο σπούδασαν Ιατρική. Ο μικρότερος αδελφός του, ο Σακελλάρης, υφηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών υπηρέτησε επί σειρά ετών ως διευθυντής της Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα». Μια αδελφή του, που σπούδασε Παιδαγωγικά, υπηρέτησε την Εκκλησία διοικώντας και διακονώντας ιδρύματα της Μητρόπολης. Δύο αδέλφια του μετανάστευσαν στο εξωτερικό και διακρίθηκαν στο εμπόριο. Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στο μεγάλο του αδελφό Βασίλη, ο οποίος δώρισε στο νησί δημοτικό σχολείο και για την πράξη του αυτή βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών. Τα περισσότερα αδέλφια δημιούργησαν τις δικές τους οικογένειες αλλά με ισχυρούς μεταξύ τους δεσμούς, που εμφύσησε η καλοκάγαθη, θεοσεβής αλλά αυστηρή μητέρα τους.
Σ΄ αυτό το οικογενειακό περιβάλλον της τότε ιταλοκρατούμενης Καλύμνου μεγάλωσε ο Θεμιστοκλής Καρπάθιος. Αρχικά φοίτησε κατ’ ανάγκη σε ιταλικό δημοτικό σχολείο, στη συνέχεια ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στο “Νικηφόρειο Γυμνάσιο”, απ’ όπου απεφοίτησε το 1951 με βαθμό «Άριστα». Παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε η πολυμελή οικογένεια, εγγράφεται στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1958 έδωσε τον Ιπποκράτειο όρκο ως πτυχιούχος με βαθμό “Λίαν Καλώς”. Στη συνέχεια και για δυόμιση χρόνια υπηρέτησε την πατρίδα ως σημαιοφόρος γιατρός του πολεμικού ναυτικού. Μετά την ολοκλήρωση της θητείας του, ακολούθησαν τα πιο δημιουργικά χρόνια της σταδιοδρομίας του. Αρχικά, στην Παιδιατρική Κλινική του Νοσοκομείου Παίδων “Π & Α Κυριακού” με Διευθυντή τον αείμνηστο Υφηγητή, ευπατρίδη, Νίκα Ζερβό, την προσωπικότητα του οποίου πάντα εξεθίαζε με βαθύ σεβασμό. Την επόμενη χρονιά (1964) είχε ήδη περατώσει τη Διδακτορική του Διατριβή με τίτλο “Η περιεκτικότης του εγκεφαλονωτιαίου υγρού εις ασκορβικόν οξύ επί ιογενών και πυωδών μηνιγγιτίδων”, την οποία υποστήριξε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών βαθμολογηθείσα με “Άριστα”. Αμέσως ακολούθησε μετεκπαίδευσή του στη Μ. Βρετανία, Ινστιτούτο Υγείας Παιδιού και νοσοκομείο Great Ormond Street Πανεπιστημίου Λονδίνου.
ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑ
Την έναρξη της καθαυτό νοσοκομειακής του σταδιοδρομίας σηματοδότησε η επιστροφή του στην Ελλάδα και η πρόσληψή του σε θέση Επιμελητού στην Κλινική από την οποία και ο ίδιος προήλθε. Τότε για πρώτη φορά στη χώρα ερεύνησε και απέδειξε τη σχέση εξαχλωροβενζολίου και όψιμης δερματικής πορφυρίας, η οποία είχε προσλάβει διαστάσεις ενδημικής νόσου σε κατοίκους χωριών της Λάρισας. Η παρατήρηση αυτή οδήγησε στην απαγόρευση του συγκεκριμένου μηκυτοκτόνου δηλητηρίου, το οποίο εχρησιμοποιείτο στην επεξεργασία του σιταριού που προοριζόταν για σπορά. Όμως η ουσιαστική καμπή στη σταδιοδρομία του έγινε το 1970, όταν ο αείμνηστος Καθηγητής και μετέπειτα Ακαδημαϊκός Ν. Ματσανιώτης τον προσέλαβε ως Πανεπιστημιακό Επιμελητή στη μόνη τότε Παιδιατρική Κλινική της Ιατρικής Σχολής. Έκτοτε η πορεία των δύο ανδρών ήταν κοινή, η συνεργασία τους αγαστή, ιδιαίτερα παραγωγική, η μεταξύ τους σχέση δυνατή, ανάλογη δύο ισχυρών προσωπικοτήτων, με βαθειά αμοιβαία εκτίμηση που διήρκησε μέχρι το τέλος της ζωής του Ν. Ματσανιώτη.
Τον απασχολούσαν πάντα θέματα υγείας μεγάλου μέρους του πληθυσμού. Ιδιαίτερα τον είχε εντυπωσιάσει ο μεγάλος αριθμός αρρώστων με εχινικοκκίαση που ενδημούσε σε περιοχές της χώρας. Έτσι ξεκίνησε πανελλήνια καταγραφή όλων των περιπτώσεων εχινικοκκίασης, ενηλίκων και παιδιών. Στις περιοχές με την υψηλότερη επίπτωση της νόσου ακολούθησε προληπτικός – προσυμπτωματικός ορολογικός έλεγχος. Αποτέλεσμα ήταν η ευαισθητοποίηση όλων των φορέων Δημόσιας Υγείας, ώστε σήμερα η εχινικοκκίαση στη χώρα μας να αποτελεί νόσημα υπό εξαφάνιση. Παρόμοια, τα παιδιά με Μεσογειακή αναιμία αποτέλεσαν ερέθισμα ώστε να μελετήσει τη λειτουργία του δικτυοενδοθηλιακού τους συστήματος. Υφηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών αναγορεύθηκε το 1978, βαθμίδα την οποία ιδιαίτερα εκτιμούσε ο ίδιος. Θέμα της επί υφηγεσίας διατριβής του ήταν “Διακύμανση του μεγέθους και της δραστηριότητας του ΔΕΣ του σπληνός εις ομοζυγώτας β-μεσογειακής αναιμίας.” Ήταν οπωσδήποτε ένας ισχυρός τίτλος που συνετέλεσε στην εκλογή του το 1984 σε θέση Διευθυντού της Β’ Παιδιατρικής Κλινικής του Νοσοκομείου Παίδων “Π&Α.Κυριακού”, την οποία και διετήρησε για 10 χρόνια ακόμη και μετά την εφαρμογή του ΕΣΥ, το 1986. Στη διεύθυνση αυτής της Κλινικής ουσιαστικά αφιερώθηκε διακόπτοντας την ιδιωτική άσκηση της Παιδιατρικής.
ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΟ
Ως Διευθυντής κρατικής Κλινικής, αναγνώριζε την πρωτοκαθεδρία των πανεπιστημιακών Α’ και Β’ Κλινικών, τις εκπαιδευτικές και μετεκπαιδευτικές εκδηλώσεις των οποίων πάντα υποστήριζε και στις οποίες συμμετείχε ενεργά με παρουσιάσεις περιπτώσεων ιδιαιτέρου κλινικού ενδιαφέροντος ενώ μετείχε και στην εκπαίδευση των φοιτητών. Παράλληλα συνέχιζε το ερευνητικό του έργο. Επιθυμούσε όλοι οι συνεργάτες του, αλλά και οι ειδικευόμενοι, με ανάλογα ενδιαφέροντα, να έχουν διδακτορική διατριβή και να συμμετέχουν στη συγγραφή εργασιών για τον ελληνικό και ξενόγλωσσο ιατρικό τύπο και ανακοινώσεων σε διεθνή και ελληνικά συνέδρια. Είχε δώσει και παρακολουθήσει από κοντά πάνω από 50 Διδακτορικές Διατριβές. Το όνειρο επιστροφής στο πανεπιστημιακό περιβάλλον και οι προσπάθειες που είχαν καταβληθεί στο μεταξύ έλαβαν σάρκα και οστά το 1996 με τη εκλογή του σε θέση Αναπληρωτού Καθηγητού, αναλαμβάνοντας τη Διεύθυνση της Β’ Πανεπιστημιακής Παιδιατρικής Κλινικής μετά την αφυπηρέτηση του αείμνηστου Καθηγητού Ι. Μεσσαριτάκη. Στα χρόνια που ακολούθησαν εκλέχθηκε σε Καθηγητή Α’ βαθμίδας και η Κλινική γνώρισε τις καλύτερες μέρες της.
Τα ετήσια σεμινάρια αποτελούσαν ιδιαίτερο γεγονός. Φροντισμένα από τον ίδιο στο έπακρο με θεματολογία επίκαιρη και προσαρμοσμένη στον ασκούντα παιδίατρο. Για πρώτη φορά θέσπισε στη θεματολογία των ετήσιων σεμιναρίων πάγια αναφορά στα εμβόλια. Τα πρακτικά των σεμιναρίων εκδίδονταν και κυκλοφορούσαν την ίδια χρονική περίοδο με το σεμινάριο, σε αντίθεση με ότι κατά παράδοση γινόταν. Για πρώτη φορά επί των ημερών του, οι ιδιαιτερότητες και τα προβλήματα της εφηβείας αποτελούσαν επιπλέον μέρος των σεμιναρίων και εκδίδονταν χωριστά σε πρακτικά με τίτλο “Η εφηβεία και τα προβλήματά της”. Η επείγουσα παιδιατρική τον γοήτευε πάντα. Θεωρούσε ότι ο παιδίατρος πρέπει να είναι σωστά εκπαιδευμένος, αλλά και ανάλογα εξοπλισμένος για την αντιμετώπιση επείγοντος ή απειλητικού για τη ζωή επεισοδίου. Για το σκοπό αυτό όχι μόνο διοργάνωνε αντίστοιχα μαθήματα, αλλά και εφοδίασε 700 παιδιάτρους με ειδικές τσάντες ανάνηψης που περιείχαν όργανα και αναλώσιμο υλικό για την παροχή πρώτων βοηθειών σε ατυχηματίες.
Δίδαξε γενιές φοιτητών της Ιατρικής Σχολής, γιατρών ειδικευομένων στην Παιδιατρική και παιδιάτρων. Για να τονίσει τη σπουδαιότητα που έχει η εκπαίδευση των φοιτητών στα στελέχη της Κλινικής, έλεγε “εμείς υπάρχουμε εδώ ως Πανεπιστημιακοί γιατί υπάρχουν οι φοιτητές. Εκπαιδεύοντας τους συμμετέχουμε ενεργά στη διαδικασία της μάθησης, βελτιώνοντας τους εαυτούς μας”. Τελευταία, ως Ομότιμος Καθηγητής, με τον αείμνηστο Ακαδημαϊκό Ν. Ματσανιώτη και τη σύζυγο του Π. Νικολαίδου-Καρπαθίου, Καθηγήτρια Παιδιατρικής, εξέδωσε “Επίτομη Παιδιατρική” εξ 700 σελίδων για την εκπαίδευση των φοιτητών. Το σύγγραμμα αυτό βασίσθηκε στο μνημειώδες εξάτομο έργο “Παιδιατρική” των Ν. Ματσανιώτη και Θ. Καρπάθιου εκτάσεως περίπου 3000 σελίδων, το οποίο απευθύνεται στους παιδιάτρους, τους ασκούντες υποειδικότητες της Παιδιατρικής και τους ειδικευόμενους στην Παιδιατρική. Μεγάλη ήταν η φροντίδα του για τους ειδικευόμενους. Κλασικό έχει μείνει το σεμινάριο που τους είχε εξ ολοκλήρου αναθέσει, τα πρακτικά του οποίου κυκλοφόρησαν σε ειδικό τόμο με τίτλο “Οι ειδικευόμενοι στο προσκήνιο”.
Το ερευνητικό έργο του Καθηγητού Θ. Καρπάθιου είναι πλουσιότατο, πολυδιάστατο και πολυσχιδές, καλύπτοντας όλο το φάσμα της Γενικής Παιδιατρικής. Δημοσίευσε πάνω από 250 πλήρεις εργασίες στον Ιατρικό τύπο, από τις οποίες πάνω από 100 στον διεθνή και ανακοίνωσε περί τις 300 εργασίες σε συνέδρια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Η έρευνα την οποία προσωπικά είχε διεξάγει στα χρόνια της ακαδημαϊκής του ζωής και η ενεργός συμμετοχή του στη συγγραφή εργασιών και ολοκλήρωση Διατριβών και επιστημονικών προγραμμάτων τον είχε ευαισθητοποιήσει στο βαθμό που να θεωρεί ότι μόνο τα χρήματα που δαπανώνται στην έρευνα επιστρέφουν σε πολυεπίπεδο επιστημονικό κέρδος. Για το λόγο αυτό κατά τη θητεία του στη Β’ Παιδιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, εμπλούτισε σημαντικά τον τεχνολογικό εξοπλισμό του ερευνητικού εργαστηρίου της Κλινικής και οργάνωσε Πνευμονολογικό Εργαστήριο. Η ώθηση γενικά που δόθηκε στο πεδίο της έρευνας συνετέλεσε στη σημαντική αύξηση του αριθμού των δημοσιεύσεων της Κλινικής στον ξενόγλωσσο ιατρικό τύπο και στην ακαδημαϊκή ανέλιξη των στελεχών της Κλινικής.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ
Σε ότι αφορά στο κοινωνικό έργο, το 1980 όταν τα ποσοστά του μητρικού θηλασμού στη χώρα μας ήταν πολύ χαμηλά, ο Καθηγητής Ν. Ματσανιώτης με τον Υφηγητή τότε Θ. Καρπάθιο και με πρωτοβουλία του πρώτου, ηγήθηκαν εκστρατείας με στόχο την αναστροφή του κλίματος που υπήρχε. Η πρωτοβουλία αυτή εξελίχθηκε όντως σε εκστρατεία πανελλήνιας εμβέλειας, με ενημερωτικές ομιλίες σε γιατρούς και κοινό, συνεντεύξεις στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο, μηνύματα από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, ομιλία από άμβωνα σε όλες τις εκκλησίες της χώρας την 15η Αυγούστου, εορτή της Παναγίας και κυκλοφορία ειδικού γραμματόσημου που απεικόνιζε την Παναγία τη Γαλακτοφορούσα. Η προσπάθεια αυτή μετά ένα χρόνο διπλασίασε το ποσοστό των μητέρων που θήλαζαν τα παιδιά τους. Στις κοινωνικές πρωτοβουλίες του Θ. Καρπάθιου θα πρέπει να περιληφθεί, αξίζοντας μάλιστα ειδικής μνείας, η ανέγερση του ανδριάντα του πρώτου πεσόντος Έλληνος στρατιώτου στο έπος του ’40 στη γενέτειρά του τα Τρίκαλα Θεσσαλίας έργο του παιδιάτρου – γλύπτη Βασιλείου Κάρλου, με την οικονομική συμβολή στελεχών της Β’ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Ο Καθηγητής Καρπάθιος τιμήθηκε από τους συναδέλφους του και την πολιτεία με την επιλογή του σε διάφορες θέσεις και Διοικητικά Συμβούλια Επιστημονικών Εταιρειών και Ιδρυμάτων. Διετέλεσε Διευθυντής Σύνταξης του Περιοδικού “Παιδιατρική”, επίσημου οργάνου της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας και μέλος της Συντακτικής Επιτροπής πολλών άλλων ιατρικών περιοδικών. Χρημάτισε πρόεδρος της Επιτροπής ελέγχου των εμβολίων και άλλων βιολογικών προϊόντων του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων, Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας, Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Κωφαλάλων, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Ιπποκρατείου Ιδρύματος και μέλος επιστημονικών επιτροπών του ΚΕΣΥ.
Το Πανεπιστήμιο Αθηνών μετά την αφυπηρέτησή του το 2001 τον ανακήρυξε Ομότιμο Καθηγητή. Πνεύμα ανήσυχο ο ίδιος, με περισσεύουσα δυναμική δεν ήταν δυνατό να περιορίσει τις δραστηριότητες του και απεδέχθη πρόταση από τον ιδιωτικό τομέα, τον οποίο και υπηρέτησε για μια 10ετία με τον ίδιο ενθουσιασμό. Επέβαλε τους δικούς του κανόνες και η Κλινική λειτουργούσε με δομή και ιεραρχία Πανεπιστημιακής Κλινικής. Το εκπαιδευτικό έργο είχε συνέχεια, συνολικά διοργανώθηκαν 10 ετήσια σεμινάρια με έκδοση πρακτικών και 2 σεμινάρια στην Κύπρο σε συνεργασία με την Παιδιατρική Εταιρεία της μεγαλονήσου. Παράλληλα συνεχίσθηκε και το ερευνητικό-συγγραφικό έργο με την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών από τους συνεργάτες του και εργασιών στο Διεθνή Ιατρικό Τύπο.
Κοινό μυστικό ήταν ο βαθύς σεβασμός που έτρεφε ο Καθηγητής Καρπάθιος στον αείμνηστο Ακαδημαϊκό-Καθηγητή Ν. Ματσανιώτη αλλά και η δυνατή σχέση αλληλοεκτίμησης που υπήρχε μεταξύ τους.
Πρόσφατα σχόλια